Είνε άξιον πολλής προσοχής ότι ο πολιτικός ανήρ όστις υπήρξεν ο κυριώτερος παράγων της βαθυτάτης διαιρέσεως του πολιτικού κόσμου της χώρας φέρει υπό την κρίσιν της κοινής γνώμης το ζήτημα τούτο, και ζητεί να εξηγήση τας αιτίας και να ανεύρη τας ευθύνας.

20190728_170453_0000.png

Εις πάσαν περίπτωσιν οι δυνάμενοι να του απαντήσουν, δεν θα επετρέπετο να σιωπήσωσι. Προ παντός όμως τώρα, οπότε, κατά την ιδίαν αυτού ομολογίαν, «ο τόπος ευρίσκεται και πάλιν εις τας παραμονάς εκρήξεως, η οποία δεν αποκλείεται να υποδυθή την μορφήν αγριωτάτου εμφυλίου πολέμου».

Cover FESSOPOULOS MIKRA ASIA

Και δια τούτο σπεύδομεν ημείς να του απαντήσωμεν. Και μάλιστα αφού ανατρέχει εις το προ εικοσαετίας παραλθόν. Εκ των προσώπων τα οποία κατείχον ακριβή γνώσιν των τότε διατρεξάντων, είτε διότι ήσαν οι πρωτεργάται αυτών, είτε διότι ως εκ της θέσεώς των ήσαν οι άμεσοι βοηθοί των πρωτεργατών, δεν σώζονται πλέον εν ζωή παρά ο κ. Βενιζέλος και ημείς, ως εισέτι ενεργώς δρώντες εις την δημοσίαν ζωήν της χώρας και ίσως δύο ή τρεις άλλοι, οίτινες όμως από μακρού εξήλθον της δημοσίας ζωής και έπαυσαν αναμιγνυόμενοι εις τας επί σχετικών με ταύτην συζητήσεις. Δια τούτο έτι μάλλον επιτακτικόν καθίσταται το καθήκον ημών να απαντήσωμεν εις τον κ. Βενιζέλον.

Cover ALEXANDROS MAZARAKIS AINIAN MEMOIRS

Την απάντησιν όμως θα διαιρέσωμεν εις δύο μέρη. Πρώτον θα απαντώμεν εις εν έκαστον των άρθρων του, περιοριζόμενοι εντός του περιθωρίου της συζητήσεως το οποίον αυτός ούτος ο κ. Βενιζέλος διαγράφει, και δεύτερον θα εκθέσωμεν τα καθ΄ημάς αίτια του εσωτερικού διχασμού και τας ευθύνας εκάστου εξ ημών δια την οξύτητα αυτού. Διότι ο κ. Βενιζέλος απατάται φρονών ότι ο παγκόσμιος πόλεμος είνε ο διαιρέσας βαθύτατα τον πολιτικόν κόσμον της χώρας. Τα αίτια της διαιρέσεως κείνται πού βαθύτερα. Εξεδηλώθησαν μόνον ζωηρά κατά τον παγκόσμιον πόλεμον. Αλλά περί τούτου όταν τελειώσωμεν με την απάντησιν εις εν έκαστον των άρθρων του κ. Βενιζέλου.

***

Ο κ. Βενιζέλος διατυπώνει ως εξής τας αντιτιθεμένας πολιτικάς απόψεις περί εκάστην των οποίων συσσωματωθέντα τα πολιτικά κόμματα της χώρας, συνεκρούσθησαν προς άλληλα.

Cover GEORGIOS STREIT 1

1ον) Βασιλική πολιτική, την οποίαν ηκολούθουν όλα τα παλαιά κόμματα που είχε συντρίψει η επανάστασις του 1909. Κατ΄αυτήν η Ελλάς κουρασμένη ήδη εκ των Βαλκανικών πολέμων, έπρεπε να μείνη ουδετέρα, και να μη μετάσχη ενός τρομερού πολέμου, αλλά να διατηρήση αθίκτους τας δυνάμεις της.

Cover GEORGIOS STREIT 2.png

2ον) Πολιτική κόμματος Φιλελευθέρων, κατά την οποίαν μετά την είσοδον ιδίως εις των πόλεμον της Τουρκίας και Βουλγαρίας, θα ήτο ιστορικόν έγκλημα να μη μετάσχωμεν εις πόλεμον, από τον οποίον θα εκρίνετο η τύχη όλων των χωρών επί των οποίων εξετείνετο αι εθνικαί μας διεκδικήσεις.

Cover DORYLAION-SAGGARIOS 1921

Η διαίρεσις αύτη και η διατύπωσις της πολιτικής των κομμάτων είνε τελείως ανακριβής.
Και πρώτον μεν περί την κακώς λεγομένην Βασιλικήν πολιτικήν δεν συνετάχθη μόνον ο προ του 1909 υφιστάμενος πολιτικός κόσμος, ο οποίος άλλως τε τιμίως και ευσυνειδήτως υπηρέτησε την πατρίδα, αλλά και πολλοί άλλοι, είτε πολιτικοί, είτε αξιωματούχοι, οι οποίοι ανεδείχθησαν έτι μάλλον μετά την επανάστασιν του 1909. Ο αείμνηστος Γούναρης, φερ΄ειπείν, πολιτεύεται μεν και προ του 1909, αλλά κυρίως αναδεικνύεται μετ΄αυτό. Ο αείμνηστος Στράτος αναδεικνύεται εν τη πολιτική κυρίως, μετά το 1909 και μάλιστα κατ΄αρχάς ως συνεργάτης του κ. Βενιζέλου, ο αείμνηστος Δημητρακόπουλος το ίδιον. Θα ηδυνάμην να φέρων απειρίαν παραδειγμάτων.

Cover ISTORIA TOY ETHNIKOU DICHASMOU

Λοιπόν η τάσις του κ. Βενιζέλου να παραστήση τον περί την Βασιλικήν πολιτικήν κόσμος, ούτως ειπείν, ως οπισθοδρομικόν, και άνευ ευρύτητος σκέψεως, δεν ανταποκρίνεται ουδαμώς προς την αλήθειαν των πραγμάτων. Αφ΄ετέρου τα πολιτικά πρόσωπα τα οποία αναφέρει ως ακολουθήσαντα την πολεμικήν πολιτικήν του κόμματος των Φιλελευθέρων, αν όχι όλα, τουλάχιστον μερικά εξ αυτών, δεν μετενόησαν άρα γε, εκ των υστέρων, δια την πολιτικήν ταύτην; Θα ήθελα πολύ να το εγνώριζα.

Cover H Ellada sti Mikran Asian Michael Rodas

Αλλά η λεγομένη Βασιλική πολιτική δεν ήτο ποσώς πολιτική κατά την οποίαν η Ελλάς έπρεπε να μείνη απολύτως ουδετέρα και να μη μετάσχη απολύτως του πολέμου. Αλλά ήτο πολιτική κατά την οποίαν η Ελλάς θα ώφειλεν εν δεδομένη ευθέτω στιγμή να μετάσχη του πολέμου, αλλά λαμβάνουσα πολιτικά ανταλλάγματα ανταποκρινόμενα προς τας θυσίας τας οποίας θα έκαμνε και υπό όρους στρατιωτικώς ευμενείς δια την επιτυχίαν του σκοπού. Ενώ η πολιτική του κόμματος των Φιλελευθέρων ενεπνέετο υπό τοιαύτης πολεμικής ορμής, ώστε δεν ελογάριαζεν ούτε πολιτικά ανταλλάγματα οπωσδήποτε εξησφαλισμένα, ούτε ευμενείς στρατιωτικούς όρους, ούτε καν τον σεβασμόν της ακεραιότητος της Ελλάδος παρ΄αυτών τούτων των συμμάχων έθετεν ως βάσιν.

Cover H ELLAS EN MIKRA ASIA

Δι΄αυτόν τον λόγον ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος δεν απεδέχθη την εκστρατείαν των Δαρδανελλίων. Όχι διότι δεν ήθελε να εξέλθη της ουδετερότητος κατά της Τουρκίας, αλλά διότι η εκστρατεία αύτη θα ήγε την Ελλάδα εις μιαν πολεμικήν καταστροφήν της οποίας άδηλοι και ζοφεραί θα ήσαν αι κατόπιν συνέπειαι. Εάν ο κ. Βενιζέλος επιμένη ότι η επιτυχία της εκστρατείας ήτο εξησφαλισμένη, παρ΄όλας τας καταστροφάς που υπέστησαν κατ΄αυτήν οι Σύμμαχοι, τότε είμαι πρόθυμος να το συζητήσω μετ΄αυτού δημοσία, και να του αποδείξω ακόμη μίαν φοράν, την πλάνην του, αρκεί να μας εκθέση σαφώς επί ποίων λόγων βασίζει τον ισχυρισμόν του.

ION DRAGOUMIS KEIMENA

Μ΄όλον τούτο και μετά την παραίτησιν του κ. Βενιζέλου, η Κυβέρνησις Γούναρη συνέχισε τας διαπραγματεύσεις με τας Δυνάμεις της Συνεννοήσεως προς έξοδον εκ της ουδετερότητος, αλλά θέτουσα όρους λογικούς δια την Ελλάδα, και προ παντός τον σεβασμόν της ακεραιότητός της, τους οποίους δεν απεδέχθησαν οι Σύμμαχοι.
Επίσης οι Σύμμαχοι δεν απεδέχθησαν ομοίας προτάσεις γενομένας κατόπιν παρ΄άλλων Κυβερνήσεων Ελληνικών. Επί Κυβερνήσεως μάλιστα Καλογεροπούλου κατά Σεπτέμβριον του 1916 οι Σύμμαχοι απήντησαν εις προτάσεις της περί εξόδου της Ελλάδος εκ της ουδετερότητος ότι μόνον με Κυβέρνησιν Βενιζέλου θα συνεζήτουν τοιαύτην πρότασιν.

Cover KONSTANTINOS ZAVITSIANOS ANAMNHSEIS 1

Οι Σύμμαχοι προκειμένου να εκλέξωσι μεταξύ της πολιτικής, της λεγομένης Βασιλικής, ήτις απήτει εγγυήσεις και ανταλλάγματα και ευμενείς στρατιωτικούς όρους δια να αποφασίση την έξοδον, και μιας πολιτικής Βενιζέλου, ήτις δεν απήτει τίποτε, ούτε καν σεβασμόν της Ελληνικής ακεραιότητος, φυσικώ τω λόγω επροτίμων την δευτέραν την οποίαν και μόνην εθεώρουν ειλικρινή και φιλικήν και την άλλην όχι. Δια τούτο και εκήρυξαν τον κ. Βενιζέλον ως τον μόνον φίλον των, πάντας δε του άλλους εκήρυξαν εχθρούς και συνεπώς, Γερμανοφίλους. Αλλά ποία ήτο η φυσική και τελευταία συνέπεια της τοιαύτης νοοτροπίας των Φιλελευθέρων; Η Μικρασιατική εκστρατεία και όλαι αι συνέπειαί της. αλλά επ΄αυτού θα επανέλθωμεν βραδύτερον, όταν θίξη και ο κ. Βενιζέλος εις τα άρθρα του, το ζήτημα τούτο.

Cover MIKRASIATIKI KATASTROFI DIKI TON EXI AREIOS PAGOS

Εις το πρώτον του άρθρον επί του οποίου συζητούμεν, δύο κυρίας αιτίας βλέπει ο κ. Βενιζέλος, αίτινες επέβαλλον την ανάμιξιν της Ελλάδος εις τον πόλεμον.

Η πρώτη ήτο αι συμμαχικαί υποχρεώσεις της Ελλάδος προς την Σερβίαν.

Η Δευτέρα ήτο η αναπόφευκτος με την Τουρκίαν ρήξις ένεκα των νήσων, ήτις ρήξις εάν επήρχετο μετά το τέλος του πολέμου, θα εύρισκε την Ελλάδα έρημον φίλων και συμμάχων, ενώ η Τουρκία και συμμάχους θα είχε και ενισχυμένη κατά θάλασσαν θα ήτο δια της προσκτήσεων του «Γκαίμπεν» και του «Μπρεσλάου».

Cover VASILEFS KONSTANTINOS

Ας εξετάσεωμεν την πρώτην. Ο κ. Βενιζέλος γνωρίζει πολύ καλά όπως το γνωρίζω και εγώ ότι η Συνθήκη της Συμμαχίας Ελλάδος και Σερβίας του 1913, επέβαλλεν εις την Ελλάδα δια του 1ου αυτής άρθρου να βοηθήση στρατιωτικώς την Σερβίαν με όλας τας δυνάμεις εάν η Σερβία υφίστατο οιανδήποτε προσβολήν, όπως και αντιστοίχως η Σερβία την Ελλάδα. Δηλαδή η Ελλάς ήτο υποχρεωμένη όταν τον Αύγουστον του 1914 η Αυστρία επετέθη κατά της Σερβίας, να βοηθήση στρατιωτικώς την Σερβίαν κατά της Αυστρίας. Βεβαίως τούτο θα επέφερε την καταστροφήν της Ελλάδος. Και ορθώς ο κ. Βενιζέλος όταν ηρωτήθη από τον Πάσιτς τι θα πράξη, απήντησε ότι θα τηρήση ευμενή ουδετερότητα.

Cover King Konstantine I Greece Edouard Driault

Αλλά η συνθήκη άλλο του επέβαλλε να πράξη. Μη πράξας ό,τι του επέβαλλε η συνθήκη, την παρεβίασε. Το ότι εδέχθησαν οι Σέρβοι την παραβίασιν ταύτην δεν μεταβάλλει το πράγμα από ηθικής απόψεως. Τι να κάμουν; Μήπως δεν εδέχθησαν με μεγαλυτέραν δυσφορίαν βεβαίως, αλλά την εδέχθησαν, και την δευτέραν παραβίασιν του Σεπτεμβρίου 1915 υπό της Κυβερνήσεως Ζαΐμη; Εν τούτοις οι Σύμμαχοι άλλως βλέποντες την υποχρέωσιν της Ελλάδος, επίεσαν επανειλημμένως καθ΄όλον τον χειμώνα του 1914-1915 τον κ. Βενιζέλον να στείλη στρατόν εις τον Σαύον και τον Δούναβιν προς υποστήριξιν των Σέρβων κατά των Αυστριακών.

Screenshot_20190908-002233_Facebook.jpg

Ο κ. Βενιζέλος ορθώς απέκρουσε τας πιέσεις ταύτας, θα ενθυμήται δε βεβαίως, σύσκεψιν γενομένην εν τω γραφείω του υπουργείου Στρατιωτικών μεταξύ αυτού, του Γάλλου πρέσβεως κ. Δεβίλ, του Γάλλου Στρατηγού κ. Πω, και εμού ως αρχηγού του Επιτελείου, κατά Ιανουάριον του 1915, καθ΄ην απεκρούσθη παρ΄αυτού του ιδίου ομοία προτασις των Συμμάχων. Ώστε δια της αρνήσεως του κ. Βενιζέλου να βοηθήση τους Σέρβους κατά των Αυστριακών παρεβιάσθη η Ελληνοσερβική συνθήκη. Ορθώς όμως έπραξεν ο κ. Βενιζέλος, διότι άλλως θα εξωθείτο η Ελλάς εις καταστροφήν.

Cover TA ANEKDOTA TOY VASILEOS GEORGIOU

Είνε αληθές ότι και η Κυβέρνησις Βενιζέλου και η διάδοχος αυτής Κυβέρνησις Γούναρη είχον δηλώσει ότι εάν επετίθετο η Βουλγαρία κατά της Σερβίας θα εβοήθουν την Σερβίαν. Αλλά οι περί της υποχρεώσεως ταύτης δισταγμοί ήρχισαν να γεννώνται τον Αύγουστον του 1915, οπότε οι Σύμμαχοι εκοινοποίησαν εις την Ελλάδα και την Σερβίαν απόφασίν των όπως προσφέρουν εις την Βουλγαρίαν την Ελληνικήν Ανατολικήν Μακεδονίαν και την Σερβικήν Μακεδονίαν όπως παρασύρουν την Βουλγαρίαν υπέρ αυτών. Και η μεν Ελλάς εξανέστη κατά της τοιαύτης αποφάσεως, η Σερβία όμως εδήλωσεν εις την Ελλάδα ότι θα ήτο υποχρεωμένη να την δεχθή ως εκ της δεινής της θέσεως. Εγεννάτο ούτω το ζήτημα ότι τίνα πλέον κύρος είχεν η Ελληνοσερβική συμμαχία, αφού ο κύριος αυτής σκοπός, η διατήρησις των αποκτηθέντων εδαφών εξηφανίζετο;

Cover TA PENINTA XRONIA TIS ZOIS MOY

Οπωσδήποτε τον Σεπτέμβριον του 1915 η Ελληνοσερβική συμμαχία παρεβιάζετο εκ νέου, και δη από την Κυβέρνησιν Ζαΐμη αρνουμένην την υποχρέωσιν όπως βοηθήση τους Σέρβους κατά των Βουλγάρων.

Και αι δύο παραβιάσεις, η του 1914 της Κυβερνήσεως Βενιζέλου, και η του 1915 της Κυβερνήσεως Ζαΐμη, εγένοντο προς τον αυτόν σκοπόν της αυτοσυντηρήσεως της Ελλάδος. Από καθαράς όμως ηθικής απόψεως δεν στέκονται ούτε η μια, ούτε η άλλη. Δεν στέκονται και αι δύο. Κανείς όμως δεν ημπορεί να ισχυρισθή ότι στέκεται η μία διότι έγινεν από τους φίλους του, αλλά δεν στέκεται η άλλη διότι έγινεν από τους εχθρούς του.
Και τώρα ας εξετάσεωμεν την δευτέραν αιτίαν, ήτις επέβαλλε κατά τον κ. Βενιζέλον την ανάμιξιν της Ελλάδος οπωσδήποτε εις τον πόλεμον, δηλ. ότι η ρήξις με την Τουρκίαν ήτο αναπόφευκτος και ότι αν δεν επήρχετο κατά τον πόλεμον, θα επήρχετο κατόπιν, οπότε η Τουρκία πλην των συμμαχιών της κατά της ερήμου φίλων και συμμάχων Ελλάδος, θα είχε και την ναυτικήν υπεροχήν δια της αποκτήσεως του «Γκαίμπεν» και του «Μπρεσλάου».

20190728_170453_0000.png

Εγώ νομίζω ότι ο κ. Βενιζέλος επιστρέψας κατά τας αρχάς της εκρήξεως του πολέμου εκ Μονάχου και λαβών γνώσιν της κατασχέσεως υπό της Αγγλίας των δύο τότε εν Αγγλία υπό κατασκευήν τουρκικών θωρηκτών, όλως αλλοίαν είχε την εντύπωσιν περί της θέσεως της Ελλάδος. Αλλά μη δυνάμενος να κάμω χρήσιν ιδιαιτέρων συνομιλιών, των οποίων την ακρίβειαν άλλως τε δεν δύναμαι και να αποδείξω, δέχομαι ότι η δια του άρθρου εκδηλουμένη τώρα αντίληψίς του ήτο εκείνη την οποίαν είχε και τότε, κατά την έκρηξιν του πολέμου.

grecobooks 6
http://www.grecobooks.com

Εν τοιαύτη όμως περιπτώσει ερωτώ: Πώς τότε ο κ. Βενιζέλος εβοήθησε δια του εις άνθρακας εφοδιασμού του «Γκαιμπεν» και «Μπρεσλάου» τον πλουν των εις Κωνσταντινούπολιν, όστις άνευ του ανεφοδιασμού τούτου καθίστατο αδύνατος;
Θα σταματήσωμεν ενταύθα, σήμερον μη θέλοντες να κάμω,εν κατάχρησιν της φιλοξενίας των εφημερίδων, αίτινες μας παρεχώρησαν θέσις εις τας στήλας των.

Θα συνεχίσωμεν όμως κατά΄ανάγκην αύριον εμβαθύνοντες ακόμη περισσότερον εις το ζήτημα τούτο της Τουρκίας.


13 Οκτωβρίου 1934, 1ο Άρθρο του Ιωάννη Μεταξά στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ (Σειρά άρθρων: Ιστορία του Εθνικού Διχασμού)