Εμπειρική γνώση και διαχείριση κρίσεων

H ενσκήψασα πανδημία έχει γυρίσει το κόσμο ανάποδα, διαταράσσοντας την καθημερινότητα για την πλειοψηφία του παγκοσμίου πληθυσμού.

Η έλλειψη ακριβών δεδομένων καθιστά την κατάσταση αφάνταστα πιο δύσκολη, διότι πρόκειται για μάχη με έναν «άγνωστο» εχθρό, την πραγματική επικινδυνότητα του οποίου δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε ακόμη με βεβαιότητα.

Η μέχρι τώρα αδυναμία καταγραφής του συνόλου των κρουσμάτων (ιδίως των προσβεβλημένων φορέων που έχουν ήδη ξεπεράσει ή ξεπερνούν τον ιό χωρίς αξιοσημείωτα συμπτώματα) έχει αυξήσει τον πανικό που συνοδεύει την ευρεία εξάπλωση μιας λοίμωξης ως φυσικό ακόλουθο.

Στην καλύτερη περίπτωση, η θνησιμότητα που οφείλεται στον κορωνοϊό θα βρίσκεται σε επίπεδο χαμηλότερο από αυτό της ετήσιας γρίπης, ενώ υπάρχουν και ακραία σενάρια που κάνουν λόγο για επιπτώσεις όμοιες με την φονική «ισπανική» γρίπη του 1918.

Οι περιορισμένες πληροφορίες που έχουμε στην διάθεσή μας καθιστούν επισφαλή κάθε απόπειρα σχηματισμού μιας απόλυτης εικόνας για την συγκεκριμένη απειλή. Πλην όμως, δυνάμεθα να εξάγουμε κάποια συμπεράσματα για τον ρόλο της εμπειρικής γνώσης που κομίζουν διάφοροι κοινωνικοί φορείς και τον τρόπο που την διαχειρίζονται.

grecobooks-6

Φόβος, πανικός και ατομικές ελευθερίες

Σε κάθε περίπτωση, ο πανικός είναι κακός σύμβουλος. Το κατά πόσον διάφοροι φορείς συντείνουν στην εξάπλωση του πάνδημου πανικού και γιατί το κάνουν οφείλει να προβληματίσει τον μέσο πολίτη.

Εξάλλου, αυτή την στιγμή, οι ελευθερίες του πληθυσμού έχουν περιοριστεί στο έπακρο, με την σύμφωνη γνώμη, αν όχι και με την προτροπή των ίδιων των πολιτών. Εάν τα συγκεκριμένα μέτρα πρόκειται να διασφαλίσουν την δημόσια υγεία και να προστατέψουν ζωές, έχει καλώς.

Πλην όμως, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι τα μέτρα αυτά μπορεί να αποτελέσουν ένα προηγούμενο, το οποίο θα θελήσουν να εκμεταλλευτούν μελλοντικοί φορείς εξουσίας για την προώθηση σχεδίων πέραν της προστασίας της δημόσιας υγείας.

Κατ’ αρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι η κάθε χώρα ακολουθεί διαφορετική στρατηγική στην αντιμετώπιση της συγκεκριμένη λοίμωξης. Υπάρχουν χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Σουηδία, το Μεξικό, κ.α. οι οποίες ακολουθούν την στρατηγική της ανοσίας της αγέλης, ευελπιστώντας ότι η φυσική απόκτηση ανοσίας από τις ηλικιακά πιο εύρωστες ομάδες θα βοηθήσει αποτελεσματικότερα στον περιορισμό της μεταδοτικότητας και θα αποδυναμώσει τον ιό.

Βέβαια, ο αριθμός του πληθυσμού, η ικανότητα του εγχωρίου συστήματος υγείας και άλλοι σχετικοί παράγοντες οφείλουν να συνυπολογίζονται στην λήψη τέτοιων αποφάσεων.

Για πολίτες άλλων χωρών, όπως οι ΗΠΑ, η επ’ αόριστον ανατροπή της καθημερινότητας μπορεί να είναι ένα αίσθημα το οποίο δεν έχουν ξαναζήσει. Με εξαίρεση τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, κάποια άλλα ξεσπάσματα εγχώριας τρομοκρατίας και την επίθεση των Ιαπώνων στην ναυτική βάση του Περλ Χάρμπορ στην Χαβάη κατά τον Β΄ ΠΠ, ο μέσος Αμερικανός δεν έχει γνωρίσει τον εφιάλτη του πολέμου στο έδαφός του από την εποχή του Εμφυλίου Πολέμου προ 160 ετών.

Πέραν από τις ετήσιες θεομηνίες που πλήττουν την χώρα, επηρεάζοντας την καθημερινότητα, ο μαζικός έλεγχος της ελεύθερης κίνησης του πληθυσμού αποτελεί κάτι το εξαιρετικά ασυνήθιστο.

ΜΜΕ, τρομολαγνεία και εύπλαστα στατιστικά

Στην Ελλάδα, οι σημερινές ανωμαλίες παραπέμπουν, εν μέρει, στις μέρες του 2015, όταν έκλεισαν οι τράπεζες και υπήρξε ένας διάχυτος φόβος για την δυνατότητα πρόσβασης σε εμπορικά αγαθά και προϊόντα πρώτης ανάγκης.

Άλλωστε, καθ’ όλο το διάστημα της 10ετους οικονομικής κατοχής της χώρας μέσω των μνημονίων, οι πολίτες ζούσαν, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, μέσα στην αβεβαιότητα. Αν προσθέσει κανείς την μόνιμη απειλή της τουρκικής επιθετικότητας που επικρέμαται ως δαμόκλειος σπάθη και την πρωτοφανή για τις μέρες μας κρίση λαθρομετανάστευσης, η ανθεκτικότητα της ελληνικής κοινωνίας μοιάζει αξιοθαύμαστη.

Όμως, όπως και το 2015, όταν κυκλοφορούσαν ακραία σενάρια στα ΜΜΕ είτε εσκεμμένα, είτε από άγνοια, έτσι και σήμερα, η φύση πολλών μέσων ενημέρωσης τα οδηγεί ενίοτε στην υιοθέτηση της τρομολαγνείας, με ευρύτερες συνέπειες για την κοινωνία. Το καθημερινό ρεπορτάζ με τους (αμφιβόλου ποιότητας) αριθμούς και τα εύπλαστα στατιστικά στοιχεία μοιάζει να εξυπηρετεί περισσότερο την θεαματικότητα παρά την ενημέρωση.

Για παράδειγμα, όσο οι παγκόσμιοι θάνατοι από την εποχική γρίπη θα ξεπερνούν κατά πολύ τους θανάτους που αποδίδονται στην λοίμωξη που προκαλεί ο κορωνοϊός, τόσο θα πλανάται η απορία γιατί τόσα χρόνια δεν έχει υπάρξει η ανάλογη δημοσιογραφική κάλυψη και ο συνακόλουθος παγκόσμιος πανικός για την γρίπη;

Ακόμη και ο πλέον καλοπροαίρετος πολίτης δεν μπορεί παρά να ερωτηθεί εάν η διαφαινόμενη οικονομική κρίση που βρίσκεται προ των πυλών, με τις ενδεχομένως τεράστιες συνέπειες τις οποίες θα κληθούμε να διαχειριστούμε και θα παραμείνουν πολύ πέραν της διάρκειας της πανδημίας, είναι απότοκος του ιού ή «γονέας» του.

Οι δημοσιογράφοι για τον εκκλησιασμό. Λείπει ο Μάρτης από την Σαρακοστή;

Επίσης, είδαμε, με αφορμή την κρίση, να εξαπολύεται μια γενικότερη επίθεση κατά της Εκκλησίας από τα ΜΜΕ και διάφορα κομματικά όργανα ή προβεβλημένους ιδεοληπτικούς. Για παράδειγμα, πριν εφαρμοστούν τα περιοριστικά μέτρα από την κυβέρνηση, παρατηρήθηκε μια άνιση δημοσιογραφική κάλυψη για την πιθανή εξάπλωση του ενσκήψαντος ιού κατά την διάρκεια της συμμετοχής των πιστών σε λατρευτικές συνάξεις, την ώρα που η επισκεψιμότητα σε καφέ, μπαρ, εστιατόρια, αλλά και η συμμετοχή σε διαφόρων λογιών «πορείες» και «διαδηλώσεις» βρισκόταν στα ύψη.

Άτομα άσχετα με το συγκεκριμένο αντικείμενο και χωρίς την παραμικρή εμπειρική γνώση (για να θυμηθούμε την διδασκαλία του Αριστοτέλη περί γνωσιολογίας), αλλά και χωρίς τα κατάλληλα στοιχεία, εξαπέλυαν μύδρους, αποφαινόμενοι επί παντός επιστητού. Οι ατεκμηρίωτες αυτές απόψεις μεταδιδόταν με αρκετή ανευθυνότητα από τα ΜΜΕ, επειδή προφανώς ήταν «πιασάρικες». Εξάλλου, υπάρχει και η τάση να δέχεται διάφορες βολές η Εκκλησία, ιδίως κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Η Εκκλησία, όμως, κομίζοντας δύο χιλιετίες χρόνια βιωματικής εμπειρίας, κατέχει αναμφίβολα μια δική της γνώση επί του θέματος, έχοντας αντιμετωπίσει και ξεπεράσει παντοίων κινδύνων και περιστάσεων, συμπεριλαμβανομένων «λοιμών, λιμών, σεισμών, καταποντισμών, πυρός, μαχαίρας, επιδρομής αλλοφύλων, εμφυλίου πολέμου και αιφνιδίου θανάτου».

Όπως, επίσης, κομίζει την εμπειρία των λειτουργών της και των πιστών γύρω από την προσέλευση στο κοινό ποτήριο για την μετάληψη σώματος και αίματος Χριστού. Αυτά μεν μπορεί να ακούγονται, κατά τα λόγια του Αποστόλου Παύλου, «Ἰουδαίοις μὲν σκάνδαλον, Ἕλλησι δὲ μωρίαν», αποτελούν όμως, αὐτοῖς δὲ τοῖς κλητοῖς, Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι, Χριστὸν Θεοῦ δύναμιν καὶ Θεοῦ σοφίαν». Επίσης, ενδιαφέρον προκαλούν και διάφορες επιστημονικές μελέτες σχετικά με την μεταδοτικότητα των νόσων μέσω του κοινού ποτηρίου και της λαβίδας, οι οποίες διαψεύδουν τις κατευθυνόμενες κατά της Θείας Κοινωνίας νεοταξικές επιθέσεις και επιβεβαιώνουν αυτό που η Εκκλησία ήδη γνωρίζει εμπειρικά.

Οι πολλαπλές διαστάσεις μιας κρίσης

Γενικά, μέσα στο πλαίσιο μιας δοκιμασίας, όπως μια εκτεταμένη κρίση στην δημόσια υγεία, υπάρχουν, πέρα από την επιστημονική διάσταση της υπόθεσης, και άλλες, συμπεριλαμβανομένης της πνευματικής και οικονομικής. Είναι τουλάχιστον αμφίβολο κατά πόσον μπορεί να απομονωθεί η μία διάσταση από την άλλη στην προσπάθεια της κοινωνίας να βρει την εξίσωση για μια «δύσκολη άσκηση». Ή μήπως η ψυχοσωματική διάσταση και όσα άλλα στοιχεία γνωρίζει η ανθρωπότητα εμπειρικά και επιστημονικά παύουν να ισχύουν στην προκειμένη κρίση;

Επειδή η πρακτικές και η λογική της επιστημονικής κοινότητας, των πολιτικών, των οικονομολόγων και των δημοσιογράφων διαφέρουν ως προς τους σκοπούς και την νοοτροπία, είναι σημαντικό να εξακολουθεί η Εκκλησία να καταθέτει τον πλούτο της δικής της εμπειρικής γνώσης, προς ενίσχυσιν των πιστών και της κοινωνίας.

Σε αυτό το πλαίσιο θα βοηθήσουν λιγότερες ιδιωτικές τοποθετήσεις στα κοινωνικά δίκτυα και περισσότερες δεήσεις και λιτανείες – ή ακόμη και περιφορές με κατάλληλες για την περίσταση ευχές – από τον κλήρο. Επίσης, περισσότερη έκφραση μιας ενιαίας γραμμής μέσα από τις συνοδικές αποφάσεις και λιγότερες παρεκκλίσεις εκ μέρους της ιεραρχίας, με ατομικές τοποθετήσεις εκάστου αρχιερέως ή «εξάρχου».

Τι μας διδάσκει η πνευματική διάσταση της κρίσης;

Η επικοινωνιακή επιτυχία για την Εκκλησία συνίσταται στο να βρει τον τρόπο να μετατρέψει την κρίση αυτή σε ευκαιρία. Ειδικά κατά την περίοδο όπου η πρόσβαση στους ιερούς ναούς θα είναι περιορισμένος, ο αρχαίος θεσμός της κατ’ οίκον εκκλησίας δύναται και πρέπει να αναβιώσει, με τους πιστούς να γεύονται την εμπειρία της προσωπικής επικοινωνίας με τον Θεό και την δύναμη της «καρδιακής προσευχής» («Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με»). Άλλωστε, όπως διδάσκουν οι άγιοί μας και πατέρες της Εκκλησίας, ο Θεός δύναται να μεταστρέψει τα ίδια όπλα του αρχέκακου πολεμίου και να τα χρησιμοποιήσει προς το γενικότερο συμφέρον. «Δουλεύει ο διάβολος αλλά δουλεύει κι ο Θεός και αξιοποιεί το κακό, ώστε να προκύψει από αυτό καλό» (Αγιος Παΐσιος).

Τέλος, η παράξενη αυτή συγκυρία για την πατρίδα μας και την απανταχού Ορθοδοξία, η οποία βρίσκει τα κατ’εξοχήν πνευματικά νοσοκομεία της, δηλαδή τους ιερούς ναούς, κλειστά, οφείλει να προβληματίσει τον κόσμο για την γενικότερη τάση του παραγκωνισμού της πίστης από την σημερινή κοινωνία. Ενδεικτικά, θυμίζουμε το απαράδεκτο σήμα της επιτροπής «Ελλάδα 2021» που ηγείται η κα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη, η οποία λάνσαρε ένα σήμα στο οποίο δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά στον σταυρό, ο οποίος υπήρξε το βασικότερο και πλέον εμβληματικό σήμα της Εθνικής Παλιγγενεσίας. Βιώνοντας τις σημερινές δυσκολίες, οφείλει να αναρωτηθεί ο μέσος Έλληνας για την σημασία του σταυρού και της πίστης των πατέρων μας στην ζωή του.

Στον αγώνα που δίνουμε με το άγνωστο, ας αξιοποιήσουμε καταλλήλως την βιωματική εμπειρία η οποία μας κράτησε όρθιους σε όλο το μακρόσυρτο διάβα της ιστορίας μας.

Το σχόλιό σας

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.