Στα δυτικά παράλια του Θερμαϊκού, ανάμεσα στον Μακρύγιαλο και το Κίτρος, βρίσκεται η Αρχαία Πύδνα  – ένα μικρό χωριό με 21 κατοίκους που υπάγεται στο δήμο Μεθώνης.

Πρόκειται για σπουδαιότερη αρχαία πόλη της Πιερίας που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Μακεδονίας χάρη στο λιμάνι της και τη στρατηγική της θέση. Μια ελληνική πόλη, ελεύθερη και ανεξάρτητη αρχικά, η οποία αναδείχτηκε ως εμπορικό κέντρο μεγάλης σημασίας.

Η πρώτη της ονομασία ήταν Κύδνα, χωρίς να γνωρίζουμε πότε ιδρύθηκε. Αποτέλεσε τμήμα του Μακεδονικού Βασιλείου –  από τον βασιλιά της  Μακεδονίας Περδίκα Α΄ (700 – 652 π.Χ.) μέχρι τον Αρχέλαο Α΄ της Μακεδονίας και την αποστασία της (το 410 π.Χ.), όταν η Πύδνα απαλλάχτηκε από το μακεδονικό έλεγχο και συμμάχησε με τους Αθηναίους. Παρά τη σθεναρή αντίσταση, οι Πυδναίοι ξανά υποτάχθηκαν το 357 π.Χ. στους Μακεδόνες – αυτή τη φορά από τον Φίλιππο Β`. Αργότερα εδώ με την εντολή του Κασσάνδρου δολοφονήθηκε η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Η Αρχαία Πύδνα έμεινε γνωστή στην ιστορία όχι μόνο ως σημαντικό εμπορικό κέντρο της αρχαιότητας, αλλά και από τη Μάχη της Πύδνας που πραγματοποιήθηκε 22 Ιουνίου του 168 π.Χ. Η μάχη αυτή ήταν η τελευταία αποφασιστική μάχη του Τρίτου Μακεδονικού πολέμου (171 – 168 π.Χ.)* μεταξύ Ρωμαίων και Μακεδόνων. Η έκβασή της σήμανε και την οριστική υποταγή της Ελλάδας στους Ρωμαίους, επειδή ο τελευταίος βασιλιάς της Μακεδονίας Περσέας ηττήθηκε από τον ύπατο Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο, ο οποίος μετέπειτα επονομάστηκε γι’ αυτό Μακεδονικός**.

Όλα ξεκίνησαν με την κήρυξη πολέμου από τον βασιλιά της Μακεδονίας Περσέα. Έπειτα, το  171 π.Χ., οι Ρωμαίοι εκστράτευσαν κατά του Μακεδονικού Βασιλείου και ύστερα από πολύχρονους αγώνες κατόρθωσαν να περάσουν τα στενά των Τεμπών, να κυριέψουν το Λιτόχωρο και να εξαναγκάσουν τους Μακεδόνες σε υποχώρηση μέχρι την περιοχή της αρχαίας Πύδνας.

Η καθοριστική σύγκρουση έλαβε χώρα στην Πιερία και, συγκεκριμένα, στην πεδιάδα μεταξύ των ποταμών Αίσονα (Μαυρονέρι) και Λεύκου (Πέλεκα).

Οι Μακεδόνες πρώτοι επιτεθήκαν στην αρχαία Πύδνα. Αρχικά οι Ρωμαίοι αναγκάστηκαν σε υποχώρηση. Μετά όμως προχώρησαν σε αιφνιδιαστική αντεπίθεση, έχοντας στη μάχη, εκτός από 23.800 λεγεωνάριους, 9.600 ελαφρά οπλισμένους και 4.200 ιππείς, και ελέφαντες (ο Μακεδονικός στρατός αποτελούνταν από 30.000 φαλαγγίτες, 9.000 ελαφρά οπλισμένους και 4.000 ιππείς).

Ενθουσιασμένος από την ευνοϊκή εξέλιξη της πρώτης σύγκρουσης, ο Περσέας διέταξε γενική επίθεση του στρατού του. Οι Ρωμαίοι υποχώρησαν προς τα υψώματα, όπου διασπάστηκε η συνοχή της μακεδονικής φάλαγγας που οδήγησε στη μεγάλη ήττα με τεράστιες απώλειες για τους Μακεδόνες.

Η αρχαία Πύδνα ερημώθηκε τελείως στα τέλη του 14ου αιώνα, κατά τις συγκρούσεις ανάμεσα στους Ιωάννη Καντακουζηνό *** και Ιωάννη Παλαιολόγο**** που διεκδικούσαν το θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Ο αντίπαλος του πρώτου, Αλέξιος Απόκαυκος*****, κατέλαβε την Πύδνα και οι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να εγκατασταθούν στο σημερινό Κίτρος. Έτσι η παραλιακή πόλη μετακινήθηκε 5 χιλιόμετρα.

———

* Μακεδονικοί Πόλεμοι – μια σειρά πολεμικών συγκρούσεων στις οποίες ενεπλάκη η Ρωμαϊκή Δημοκρατία:

– Πρώτος Μακεδονικός Πόλεμος (215 έως 205 π.Χ. )

– Δεύτερος Μακεδονικός Πόλεμος (200 έως 196 π.Χ. )

– Τρίτος Μακεδονικός Πόλεμος (172 έως 168 π.Χ. )

– Τέταρτος Μακεδονικός Πόλεμος (150 έως 148 π.Χ. ), όταν ξέσπασε επανάσταση στην περιοχή της Μακεδονίας υπό τον αυτοαποκαλούμενο βασιλιά του αρχαίου Βασιλείου της Μακεδονίας Ανδρίσκο (Φίλιππος ΣΤ΄ ή Ψευδο-Φίλιππος), ο οποίος υποστήριζε ότι ήταν γιος του Περσέα. Βασίλεψε στη Μακεδονία το 149 με 148 π.Χ.

** Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος Μακεδονικός

*** Ιωάννης ΣΤ’ Καντακουζηνός (1292 – 1383) – Βυζαντινός Αυτοκράτορας και ιστορικός, ο οποίος κάθισε στον θρόνο από το 1341 μέχρι την εκούσια παραίτησή του, το 1354. Τυπικά, όμως, στέφθηκε αυτοκράτορας μόλις το 1347 – ως συναυτοκράτορας του Ιωάννη Ε’.

***Ιωάννης Ε´ Παλαιολόγος (1332 – 1391) – Βυζαντινός Αυτοκράτορας, ο οποίος κυβέρνησε επισήμως από το 1341 μέχρι το θάνατό του, το 1391. Ουσιαστικά όμως είχε τη διοίκηση μόνο μετά το 1354 – κατόπιν της παραιτήσεως του συναυτοκράτορά του Ιωάννη ΣΤ´ Καντακουζηνού.

****Αλέξιος Απόκαυκος (τέλη 13ου αι. – 1345) – ηγετική μορφή πολιτικού του Βυζαντίου και Μέγας Δούκας (ναύαρχος) κατά τις βασιλείες των Παλαιολόγων Αδρονίκου Γ΄ και Ιωάννη Ε΄ Αυτοκρατόρων των Ρωμαίων. Αν και όφειλε την άνοδό του στον Ιωάννη ΣΤ΄ Καντακουζηνό, έγινε ένας από τους ηγέτες της μερίδας του Ιωάννη Ε΄ κατά τον Δεύτερο Εμφύλιο πόλεμο του 1341-1347, εναντίον του κάποτε ευεργέτη του.